Vajinal Kuruluk ve Kayganlaştırıcılar

Sağlıklı bir cinsel ilişki için vagina kayganlaşmış olmalıdır. Ancak Cinsel yönden aktif olan her kadın zaman zaman vajinal kuruluk problemi yaşayabilir. Vagina girişinde ve rahim ağzındaki özel salgı bezleri kaygan bir sıvı salgılayarak vajen kayganlığını sağlamaktadırlar. Bu salgı ilişki öncesi dönemde kadının cinsel olarak uyarılması ile artar. Bazı durumlarda vagina kayganlığı yeterli olmaz ve vajinal kuruluk (vajinal ıslanmama veya sulanmama) yakınması oluşur. Böyle bir durum varlığında cinsel ilişki bir keyif kaynağından çok acı ve stress nedeni haline gelir. Vaginal kuruluk yakınması genellikle menopoz sonrası yıllarda kadınlık hormonu eksikliğine bağlı olarak oluşur ve hormonal ilaçlar ya da kayganlaştırıcı ilaçlar ile giderilir. Kadınların pek çoğunun vucudunda cinsel uyarılar karşısında bazı cevaplar oluşur. Bunlar orgasm konusundada anlatıldığı gibi nefes alış verişin hızlı ve derin hale gelmesi, ciltte sıcaklık hissi ve kızarma, meme uçlarının belirginleşmesi, klitoris ve vulvada şişme, ayrıca vajinada uyarı ile birlikte yukarıya doğru kalkar, boyu hafifce uzar ve vajina duvarlarında sulanma veya ıslanma oluşur.  
Vajianal sulanma ya da kayganlaşma adı verilen bu durum vajina duvarlarını oluşturan hücre tabakalarından kaynaklanır. Sıvı ciltten olan terleme gibi değildir, cilt altı dokulardan salgılanan sıvıdır. Bu sıvı AIDS’de dahil olmak üzere pek çok değişik virüs içerebilir. Bu nedenle partnerin dikkatli olması gereklidir. Bu sıvının yutulması ya da cinsel fantazi oyuncaklarının ortak kullanımı virüsün bulaşmasına neden olabilir. Sıvının ve lubrikasyonun asıl amacı cinsel ilişkiyi kolaylaştırmak ve spermlerin rahim içine doğru ilerlemesine yardımcı olmaktır. Herzaman uyarılma sonucu vajinal sıvı salgılanması gerekmez bazı kişilerde uyarılma olmasına ragmen vajinal sulanma olmayabilir.  Bazan vajinal kuruluk sorun yaratırken bazı kadınlarda aşırı sulanmadan şikayet edebilir.
Menopoz da vajinal kuruluğun önemli ve sık karşılaşılan bir nedenidir. Üreme çağının sonlarında azalan östrojen hormonuna bağlı olarak vajinal dokular incelir ve esnekliği azalır. Buna paralel olarak dokuların sıvı üretme yeteneği düşer.
Vaginal kuruluk nedenleri : Adet siklusunun bazı dönemleri, menopoz dönemi, gebelik, emzirme dönemi, stress veya gerginlik dönemleri, prezervatif kullanımı, vajinal tampon ve diğer temizlik malzemelerinin kullanımı, vajinal duş, bazı ilaçlar (allerji, psikiyatrik, kalp damar gibi), yeterli cinsel uyarının olmaması, cinsel isteksizlik, hormonal denge sizlikler, vajinal enfeksiyonlar ve mantar enfeksiyonu, nadiren doğum kontrol hapları.
Tedavi: Vaginal kuruluk nedeni saptandıktan sonra tedavi ona göre planlanır. Günümüzde bu amaçla vajinal kayganlığını arttırıcı lubrican veya jeller kullanılmaktadır. Kendinize uygun olan lubrikanı değişik markaları deneyerek kendiniz bulmalısınız. Jel cinsel ilişki öncesi vajinaya uygulanarak vajen kayganlığı sağlanmaktadır ve ilişkide kuruluk giderilmektedir. Menopoz sonrası dönemde ise ya kayganlaştırıcı ilaçlar yada vajen içerisine uygulanan hormonal (östrojen içeren) krem yada tabletler kullanılabilmektedir. Bitkisel tedaviler yani bitkisel ilaçlar, otlar, kürler, çaylar, yiyecekler, içecekler vajinal kuruluk açısından fayda sağlamaz, kadının veya erkeğin ilişkide kuruluk hissini gidermez.
Lubrikan seçerken dikkat edilmesi gereken hususlar;  Her zaman suda çözünen lubrikanları kullanılmalıdır. Petrol bazlı vazelin gibi kayganlaştırıcıları asla kullanmamalıdır. Bunlar hem enfeksiyona olan eğilimi arttırırlar hem de içerdikleri maddeler prezervatiflerin dayanıklılığını azaltırlar. Öte yandan vajinada irritasyona neden olabilirler. Bu kayganlaştırıcıların hamilelikten koruyucu etkileri yoktur ve cinsel yolla bulaşan hastalıklara karşı korumaz. Sadece nonoxynol adı verilen maddeyi içerenlerin, sperm öldürücü özelliğe sahip olmasından dolayı hamilelikten koruyucu Ancak bu madde de vajina için irritan bir maddedir ve enfeksiyon riskini arttırır. Kayganlaştırıcılara ek olarak pelvik kasların güçlü tutulması bölgeye olan kan akımını arttırarak sıvı üretimine destek olabilir. Bu amaçla Kegel egzersizleri yapılabilir. Kegel egzersizlerini öğrenmek için tuvalette otururken idrar yapmaya başlayın ve idrar akımı devam ederken durdurmaya çalışın. Daha sonra bu hareketleri mesaneniz boşken yapın. Kasları kasın ve üçe kadar sayın. Buna kalsarın yorulduğunu hissedene kadar devam edin. Kegel egzersizlerini her gün günde 2 defa yapın. Cinsel hayatınızdaki iyi etkilerini göreceksiniz.
Hamilelikte ve adet öncesi vajinal kuruluk:Hamilelik döneminde ve adet öncesi dönemde artan progesteron hormonu nedeniyle vajinada kuruluk ve ilişkide ıslanamama şikayetleri ile bazen hastalar başvurabilir. Bu her kadında aynı oranda rahatsız edici olmaz. Gebelik sırasında kullanılabilen kayganlaştırıcı jelleri hamileler kullanabilir. Adet öncesi olan kuruluk adet kanamasının bitmesi ile östrojen hormonu sayesinde geçer ve vajina kaygan hale gelir.
Doğumdan sonra vajinada kuruluk olması:Normal doğum veya sezaryen fark etmeksizin her doğumdan sonra emzirme nedeniyle prolaktin hormonu seviyesi artar, östrojenin de azalması ile vajinada kuruluk gelişir. Bu durum doğumdan sonra bir kaç ay sürebilir. Emziren annelerde daha uzun sürebilir.
Vajinal kuruluk ve vajinismus :Vajinal kuruluk nedeniyle ilişkiden kaçınmak ile vajinismus nedeniyle ilişkiye girememek tamamen farklı şeylerdir. Vajinismus olan kadın kayganlaştırıcı veya kuruluğu giderecek ilaçlar kullansa da ilişkiye giremez, vajinismus tedavisi gerekir. Ancak kuruluk nedeniyle ilişkiye giremeyen kadında ilişki korkusu yoktur sadece kuruluk nedeniyle ilişki sırasında ağrı ve yanma olmasından korktuğu için ilişkiden çekinir, bu nedenle ilişkiden zevk alamaz.
Polikistik over ve vajinal kuruluk : Polikistik over ve tüylenmeye neden olan hormon bozuklukları östrojen hormonu eksikliği ile direkt ilgili olmadığından kuruluk normalde beklenmez ve sık görülmez. Eğer ilişkide kuruluk şikayeti varsa polikistik over hastalarında enfeksiyon gibi eşlik eden başka bir patoloji aranmalıdır.